Yeni Türkiye, yeni oryantalizm

İyi hatırlıyorum; 80’li yıllarda yoğun bir Arap turist akını olmuştu. Benim hatırladığım ilk büyük kitlesel Arap ilgisiydi… Türkiye içe kapalı bir toplumdu o dönemler. Yurt dışına çıkmanın ayrıcalıklı sayıldığı günlerde bir Avrupa ülkesine yolu düşen vatandaş şöyle dursun akademi için bile yurt dışında gezmek bile kariyer meselesiydi… Hele Ortadoğu tümüyle kapalı kutuydu. Orta yaşı geçtikten sonra hacca giden Müslüman Anadolu insanı Arabistan’da da ezanın ‘Türkçe’ okunduğunu hayretler içinde anlatırdı. Bu ortamda Arap dünyasından büyük kısmı ailecek gelerek tatil yapan insanlarla karşılaşmanın örülen duvarların belli ölçüde aşılmasında ne denli etkili olduğunu o sıralarda gözlemlemiştim.

Entelijansiyamız vatandaştan farklı değildi. Bölgeyle ilgilenmek adeta ayıplı bir konu olsa da bu koca coğrafyayla ilgilenmek isteyenler İngilizce yahut Fransızca kaynaklara, uluslararası haber ajanslarının süzgecinden geçen haber ve analizlere mahkumdu. Ortadoğu’yu, Arapları, İslam alemini bu kaynaklar üzerinden tanıma/ma/ya, yorumlamaya çalışırdı.

Her iki tarafta da resmi çevreler, medya bu duvarı tahkim etmeye çalıştı. Türk’e ‘Arap ihaneti’, Arap’a ‘Türk’ün sömürüsü’ edebiyatı öğretildi. Hatta Türklerin hepsinin artık dinden çıkmış oldukları söylemi güçlü bir iz bıraktı. Bu söylem ne kadar yapay olsa da zamanla modern eğitimden geçen nesillerde karşılık bulmadığı söylenemez. Her iki tarafta da önemli çoğunluğun savunduğu ‘ortak tarih, kültür, değerler etrafında yakınlaşma’ denenmemiş bir olgu olarak duruyordu.

Modernleşme, batılılaşma projesi bizi nasıl dönüştürdüyse aynı hızda olmasa da Arap dünyasında da benzer projeler uygulamaya kondu. Yine de Türkiye’dekiyle kıyaslanabilecek bir kırılma diğer taraflarda yaşanmadı.

Ortadoğu ile aramıza ördüğümüz duvarın yıkılmasına yönelik önemli mesafelerin alındığı inkar edilemez. Hem Türkiye’nin dışa açıldığını, hem de resmi anlamda bölge ile aramızdaki duvarların yıkılmaya başladığını teyit etmek zorundayız.

Yeni dönemde Arap dünyası ile Türkiye birbirini tanıma imkanı bulmaya başladı. Ancak bu tanış oluşun yine yoğun bir propagandanın baskısı altında olması gibi zihinlerin de medyatik kuşatma altında olduğu söylenebilir. Dün malum Arap tipolojisi üzerinden bir retorik geliştiren, halkları birbirinden uzak tutmaya özen gösteren elitist ve medyatik tavır bugün farklı biçimlerde algıları biçimlendirmeye çalışıyor.

Medya üzerinden yapılan algı mühendisliğinin ana ekseni, Arap dünyasına model olarak yeni bir Türkiye imajı çizmekle meşgul. Bu yeni Türkiye algısı birbiriyle paralel giden ama aslında taban tabana zıt gibi duran iki farklı hedefe yönelik bir ayartmaya dönüşüyor.

Hayli çapraşık gibi duran bu ikilemi açalım: Bir rol model olarak Arap dünyasının içinden yükselecek İslamcılığa karşı Türk modeli… Bununla at başı giden, resmi düzeyde temsil edildiği var sayılan nevzuhur bir Türk İslamcılığı kavramsallaştırması medya üzerinden yeni dönemi şekillendirmeye başladı.

Bir yandan Türkiye’yi keşfeden, ‘AKP modelini’ anlamaya çalışan gazeteci, aydınların olması bu geçiş dönemi için önemli. Kendi çabaları ile bağımsız olarak yapılan bu ilgi ve araştırmaların yanı sıra Türkiye’nin kendi propagandasına dönük faaliyetlerin de yeni Türkiye imgesinin oluşmasında önemli bir etkisinin olacağı kuşkusuz.

Ne var ki; aydınlar, siyasi aktörler Türkiye’nin yaşadığı tecrübenin ne anlama geldiğini daha keşfetmeden Türk dizilerinin tüm Arap dünyasına yayılması iki dünya arasında yeni bir duvarın örülmesine neden oluyor. Türkiye’nin yeni yüzü olarak ihraç edilen bu popüler kültür ürünlerinin bir tür yeni oryantalist dil geliştirerek bölgede yeni duvarlar ördüğünü şimdiden fark etmek ve ettirmek zorundayız. ‘Rol model’ olan, hatta kültürel kodlarıyla kendilerine yakın görünen bir iktidarın Türkiye’sinden gelen esinti, birbirine yabancılaştırılmış iki tarafı tanıtmak yerine sahte bir gerçeklik algısı oluşturuyor. Bir yanda ‘rol model Türkiye’ adına içselleştirilmeye hazır, kitleye sunulan çürütücü örneklerin bir zamanlar Amerikan popüler kültürünün bizde bıraktığına benzer bir etkide bulunacağı açık.

Bu boyut önemli olmakla beraber rol model Türkiye’nin AKP deneyimi olarak takdim edilen ikinci boyut ise tam tersi bir izlenim bırakıyor. Batı’yla stratejik ilişkileri olan, hem Batılı hem Müslüman kalabilmenin sihirli formülü ile efsunlanan, Arap aydınlarına başarı öyküsü olarak anlatılan sürecin zımnen bir tür İslamcılık olarak takdim edilmesi asıl üzerinde konuşulması gereken husus. Mesela geçenlerde bir televizyon programında Arap dünyasından gelen önemli gazete editörleri, Türkiye, daha doğrusu AK Parti deneyiminin, İslam ekonomisini uygulayarak işsizlik, fakirlik gibi kronik sorunları nasıl aştığını örnek veriyordu!

Oysa Türkiye’nin örnek gösterilen ekonomik başarısı -eğer varsa- tüm söylenenlerin tam aksine, küresel sermaye ile entegre oluşunda yatıyor. İslami değerlerin, İslam’ın adalet, servet, paylaşım, helal-haram, faiz yasağı gibi uygulamalarının temel kıstaslarının finans kapitalizmiyle uzlaşmazlığı gerçeği atlanarak, özel hayatlarında muhafazakar olan bir kadronun eliyle yapılanların meşrulaştırıldığı bir Türkiye resmi çiziliyor.

Bir yandan bu çizilen yeni Türkiye miti, ihraç edilen eğlence-kültür ürünlerinin toplumları dönüştürücü, çürütücü olmasının önünü açarken, diğer taraftan siyasal modelleme olarak Türkiye tecrübesi de muhafazakarlar eliyle Arap baharının sosyo-politik ve ekonomik olarak küresel kapitalizme müşteri toplumları üretmesi için uygun bir aracı işlevi görüyor.

Soğuk savaşın katı duvarları yerine postmodern dünyaya özgü her şeyin iç içe geçtiği, ilkelerin göreceleştiği, hatta ‘postmodern teolojinin’ vahyin yerini aldığı, ‘laik Müslümanlarla’ Batı medeniyetine aidiyet atfeden radikal söylemin bir arada var olabildiği bir süreç söz konusu. Arapları Türkiye’den koparan proje ile şu anda yakınlaşma adına geliştirilen argümanlar ve araçların doğuracağı sonuçların mahiyeti itibariyle ne kadar farklı olup olmadığını bir kez daha düşünmek zorundayız.

lgili YazlarDüşünce, Siyaset

Editr emreakif on May 16, 2013

Yorumunuz

İsminiz(gerekli)

Email Adresiniz(gerekli)

Kişisel Blogunuz

Comments

Dier Yazlar